Wortels van het antisemitisme

Zondag, 08 April 2007 15:24
Gustav Jaeger: (1808 Leipzig - 1871 Leipzig): Bileam und der Engel (4. Mose = Numeri 22-24), 1836 Klik voor ware grootte
Gustav Jaeger: (1808 Leipzig - 1871 Leipzig): Bileam und der Engel (4. Mose = Numeri 22-24), 1836

Een raadsel

Het verschijnsel antisemitisme is zo oud als het volk Israël. Jodenvervolging begint altijd met leugens en eindigt met moord. Farao beweerde al: ‘Zie het volk van de Israëlieten is groter en talrijker dan wij’, en ‘opdat zij niet tegen ons strijden’ (Exodus 1:8-10). Eerst leugens en verdachtmakingen, vervolgens onderdrukking en ten slotte het vermoorden van Joodse jongetjes. Het liep slecht af voor Farao en zijn volk.

De Nazi’s in Duitsland pakten oude, antisemitische leugens weer op en verkondigden dat de Joden een minderwaardig ras waren, vervolgens werden de Joden gediscrimineerd en verdrukt en ten slotte de vreselijke Holocaust. Het liep slecht af voor de Nazi’s. De christelijke kerk begon ook met leugens over het Joodse volk en geloof en eindigde met brandstapels en de hel van de Middeleeuwen voor de Joden. Het oordeel over het ‘huis van God’ (de kerk van het Westen) is al begonnen! Nu zijn het weer anti-Israël leugens waardoor de wereld vervuld wordt met haat en boosheid tegen het Joodse volk. Waar komt toch die voortdurende, onuitroeibare haat vandaan? Hoe komt de historicus Jules Isaac in zijn boek ‘Katechese der verguizing’ ertoe te zeggen: ‘Er is altijd een christelijk antisemitisme. Altijd actief en kwaadaardig. Bewust of onbewust’. Uitspraken als: ‘Een zielsziekte” (Freud); ‘Het raadsel in de Westerse cultuurgeschiedenis’; ‘Een geestelijke afwijking’; ‘Instinctieve kwaadwilligheid’; wijzen op het vreemde, unieke en bijna onverklaarbare karakter van het antisemitisme.

Een definitie

De bekende theoloog Karl Barth beschouwde het antisemitisme als zonde tegen de Heilige Geest. De Bijbel zegt dat ‘de lastering tegen de Geest niet zal worden vergeven’ (zie Marcus 3:29 en 30). Iemand lastert tegen de Heilige Geest als hij de Heilige Geest uitmaakt voor een onreine geest. Als Barth gelijk zou hebben zouden bekering en schuldbelijdenis voor antisemieten onmogelijk zijn. ‘Opwekking’ konden we dan helemaal vergeten. Voor de Arabieren zou er dan geen hoop zijn. Maar de God van Israël wil die bekering graag. Want in Psalm 83 bidt Israël: ‘Overdek hun aangezicht (van de vijanden van Israël) met schande’. Waarom? ‘Opdat zij Uw naam zoeken, o HERE ….opdat zij weten dat alleen Uw naam is: HERE, de Allerhoogste over de ganse aarde’ (zie Psalm 83:17-19). Maar antisemitisme blijft een hardnekkig en vreselijk kwaad. Een opmerking van drs. H.van Praag maakt duidelijk waarom het antisemitisme zo’n bijna onuitroeibaar kwaad is: ‘Alle verzet tegen de God van Israël, richt zich tegen Zijn volk’. De antisemiet bevecht de intenties van JHWH’. Hier wordt al een groot deel van de wortels van het antisemitisme zichtbaar: Verzet en opstand tegen de Allerhoogste. Een iets uitvoeriger definitie is: Onder antisemitisme verstaat men alle activiteiten in woord of daad, die zich, bewust of onbewust, keren tegen Israël, het Joodse volk of tegen Gods plannen met Israël’. In Israël, Gods knecht, wil de zondige mens, vaak onbewust God treffen. Het is haat en opstand tegen JHWH, de God van Israël, de Schepper van hemel en aarde.

Het voorbeeld van Bileam

Een van de eerste antisemieten was Bileam. Hij was een bekend en machtig bezweerder uit de tijd van de Uittocht van Israël uit Egypte. Hij werd door koning Balak van de Ammonieten ingehuurd om Israël te vervloeken. Maar hij moest Israël zegenen en haalde een vloek over zich en over het volk van Balak. Het merkwaardige is dat Bileam de Here God op een heel persoonlijke manier kende. Hij verstond Zijn Stem! Opvallend is dat hij 29 verzen vol machtige zegeningen over Israël uitsprak. Hij zag zelfs ver in de toekomst de Messias en de leidende rol van Israël in de wereld. Hij zag Gods beschermende hand over Israël. Het is een raadsel waarom Bileam uiteindelijk tegen Israël koos. Geloofde hij zijn eigen profetieën niet? Waarom is Bileam toch een vijand van Israël geworden? Bileam was blind aan een oog. Immers er staat geschreven: ‘De spreuk van de man met het geopende oog’ (Numeri 24:3 en 15). Let op het enkelvoud ‘oog’. Zijn andere, geestelijke oog zat blijkbaar dicht. Het is een medisch feit dat je met één oog geen diepte kunt zien. Met het ene oog zag Bileam de uitverkoren positie en de heerlijke toekomst van Israël. Maar zijn andere oog was verblind door zucht naar geld en macht. Daardoor was hij blind voor de diepte van de relatie van HERE met Israël. Dat maakte hem tot een antisemiet. Het werd zijn ondergang en de ondergang van het volk van koning Balak. Op eenzelfde manier zijn alle antisemieten blind aan een oog.

Enkele wortels van het kwaad

Aan de hand van genoemde definitie en van het blinde oog van Bileam zullen we enkele wortels van het antisemitisme, een kwaad bijna even onuitroeibaar als de zonde zelf, nalopen.

Dit artikel verscheen eerder in 'De Oogst'